Krasse Kruishoutemnaren

Mensen schrijven geschiedenis. Zo ook in Kruishoutem; ook wij hebben onze helden, onze verlichte geesten, onze voortrekkers. Ze maakten onze gemeente tot wat ze vandaag is: ruraal, rustig, maar vooruitziend en met een open blik naar de toekomst. Markante merkwaardigheid: het overzicht telt amper 3 vrouwen, waarvan dan nog één een heks was. Het zegt alles over de kansen die vrouwen vroeger kregen of konden grijpen. Hierna volgt in elk geval een uniek kransje van overleden Kruishoutemse politici, sporters, edellieden, kunstenaars, militairen, religieuzen, verzetslui, gewone lieden, heksen en reuzen die het verschil hebben gemaakt. Allen kunnen ze ijveren voor de titel van 'Grootste Kruishoutemnaar'. Aan u de keuze.

Jean-Baptiste XIII de Ghellinck d'Elseghem (1867–1927)

Ridder. Burgemeester van Wannegem-Lede van 1892 tot 1927. Provincieraadslid van 1893 tot 1899. Volksvertegenwoordiger van 1900 tot 1912 en senator van 1912 tot 1927. Kwam vanuit zijn christelijke overtuiging op voor een sociale bescherming van de werkende klasse. Medeoprichter in 1906 en voorzitter van de Christelijke Mutualiteiten (1922-1927). Leverde met zijn wetsvoorstel van 1912 de blauwdruk van wat later - pas in 1945 - onze ziekte- en invaliditeitsverzekering zou worden.

Stephanie De Clercq (1860–1915)

Boerendochter uit de Neerrechemstraat. Leed aan tuberculeuze spondyllitis, een aandoening aan de ruggengraat, in 1885 ongeneeslijk geacht. Na een bezoek aan de Heilige Bron te Lourdes miraculeus genezen. In extase nam ze tien dagen later deel aan de ommegang te Lozer en lag daarmee aan de basis van het eclatante succes van de Mariaverering en van Lozermei, nu de enige nog actieve ommegang in Kruishoutem.

Adolphe Marie Ghislain Van Pottelsberghe de la Potterie (1849–1933)

Jonkheer. Eigenaar van Herlegem Kasteel. Moest op het einde van den Grooten Oorlog een Duitse artilleriebatterij dulden in zijn park. Tot in de ochtend van 31 oktober 1918 de Fransen oprukten vanuit Waregem. Adolphe ging ze tegemoet, wees aan waar de Duitsers zaten, organiseerde een lazaret en hielp onder hevige bombardementen de gekwetste Franse soldaten verzorgen. Mede door hem werd vroeger dan verwacht een wig geslagen in de Duitse verdedigingsgordel vóór Kruishoutem. Onderscheiden met een Franse militaire oorkonde.

Henri Gabriels (1838–1921)

Vroom en godvruchtig knaapje dat opgroeide in Wannegem. Liep na zijn middelbare studies te Oudenaarde seminarie in Sint-Niklaas en in Gent. Werd priester in 1861 en vertrok drie jaar later naar de USA, waar hij professor dogmatiek en kerkgeschiedenis werd. Door Paus Leo XIII in 1891 aangesteld als bisschop van Ogdensburg (New York). Richtte tijdens zijn 29-jarig episcopaat meerdere kerken en scholen op in de USA. Officier van de Leopoldsorde.

Leo Van Gheluwe (1837–1914)

Vlaams componist geboren te Lede in de schaduw van de Sint-Dionysiuskerk. Schreef op 13-jarige leeftijd zijn eerste orgelstukken en koorwerken. Behaalde in 1867 een eervolle tweede plaats in de Prix de Rome. Na een studiereis in Duitsland en Italië werd hij directeur van het Stadsconservatorium van Brugge. Vrijzinnig, liberaal en Vlaamsgezind. Kennis van Richard Wagner. Bevriend met Peter Benoit. Liet een aanzienlijk, maar vergeten oeuvre na met o.a. meerdere cantates, een opera, drie missen, een requiem en een Te Deum.

Charles Louis Spilthoorn (1804–1872)

Advocaat, betrokken bij de onafhankelijkheidstrijd van België. Zag een koning op de troon niet zitten. Rebel, republikein, revolutionair. Werd in 1848 na de schermutselingen bij Risquons-Tout beschuldigd van samenzwering tegen Koning Leopold I. Kreeg de doodstraf, nadien omgezet in twintig jaar gevangenis. Zat daarvan zes jaar uit, waarna een verbanning volgde naar de USA. Zette daar een bloeiende praktijk op en keerde op het einde van zijn leven terug naar België.

Adolphe Della Faille D'Huysse (1798–1873)

Baron. Nam in 1844 de afwerking van de kerk te Lozer over van zijn overleden moeder Marie-Julie van Rockolfing (1770-1844). 27 jaar burgemeester van Huise-Lozer. Stond financieel in voor de oprichting van kerk, pastorie, kerkhof en jongensschool. Verwoed jager. Vereeuwigd op muurschildering in de Lozerse pastorie. De bouw van de O.L. Vrouw van Bijstandskerk onder zijn impuls was de aanzet tot de ontwikkeling van de Lozerse dorpskern, waarna deze kon uitgroeien tot de bloeiende levensgemeenschap van vandaag.

Auguste Vander Meere (1797–1880)

De vreemde eend in deze bijt. Avonturier en praalgans. Laatste graaf van Ayshove. Maakte na de Belgische onafhankelijkheid een militaire blitzcarrière, maar kwam in conflict met Koning Leopold I. Verbraste vervolgens het familiefortuin in Parijs. Vertoonde daarbij een voorkeur voor zware dranken en lichte vrouwen. Berooid beraamde hij tot 3 keer toe een staatgreep tegen de eerste koning der Belgen, maar pakte het zo knullig aan dat hij in 1841 tegen de lamp liep. Verbannen naar Brazilië. Overleed op 83-jarige leeftijd in België.

Frans Jozef Theodoor van der Donckt (1795–1878)

Geneesheer, afkomstig van Oudenaarde. Dertig jaar burgemeester. Moderniseerde de gemeente, maar met de hand op de portemonnee. Onder zijn bestuur kwam er een nieuwe kerk (1856), een nieuwe gemeenteschool (1875), een nieuw gemeentehuis (1875) en een brandweerkorps (1850). Vlaamsgezind en vooruitziend politieker met managerstalent. Eerste Kruishoutemnaar zonder blauw bloed die een zitje in het Parlement wist te halen én dat 26 jaar vasthield. Ridder in de Leopoldsorde.

Petrus Jacobus Senesal (1793–1866)

Priester, afkomstig van Bevere (Oudenaarde). Man met baksteen in de maag. Verantwoordelijk voor de oprichting van essentieel religieus en verzorgend erfgoed in het centrum: de Sint-Eligiuskerk (1856), het klooster en school Sint-Franciscus van Assisi (1839) in de Brugstraat (het latere Sancta Familia, afgebroken in 2006) en het rustoord in de Ommegangstraat (1862-1864 - nu home Sint-Petrus). Kruishoutem moet die jaren één grote bouwwerf zijn geweest; ook zijn seculiere medestander, burgemeester Frans Jozef Theodoor Van der Donckt, was een fan van stenen, mortel en truweel.