Anno Domini 2021

De geschiedenis is het heden gezien door de toekomst
- Godfried BOMANS (1913-1971), Nederlands auteur en mediafiguur

Het was in het jaar des Heren ... In deze rubriek treft u de artikeltjes aan die ooit als brandend actueel nieuws op de hoofdpagina van deze site stonden. Wat ooit het heden was, is intussen verstild in het verleden. Dat verleden - van feiten en activiteiten - kan u hier nog 's in chronologische volgorde doornemen.

Alphonse Baut de Rasmon (1756-1833), de bouwheer van het kasteel van Wannegem-Lede, spendeerde fortuinen aan zijn verzameling planten en bloemen, die hij kweekte in zijn oranjerie en serre. De kasteelheer, die tijd en geld te veel had - een voor de Hultheim bestuursleden ongekende luxe - was een fanatieke botanicus en aanhanger van de Engelse tuinarchitectuur.

Alphonse Baut de Rasmon 1756 1833   oranjerie kasteel

Links: Alphonse Pierre Antoine Baut de Rasmon (foto bij Katrien Hebbelinck). Rechts: de oranjerie in de ommuurde moestuin in het oostelijk deel van het kasteelpark (Luc Polfliet, foto ca. 1990).

213 jaar geleden, in 1808 was baron Alphonse medestichter van ‘les Amis de Flore et de la Botanique’, vandaag gekend als de ’Koninklijke Maatschappij voor Landbouw en Plantkunde’. Het Gentse genootschap hield het jaar nadien zijn eerste bescheiden expositie met 50 planten. Door het grote succes werd besloten tot twee plantententoonstellingen per jaar. Baut nam zelf ook deel aan deze winter- en zomersalons, die later zouden uitgroeien tot de befaamde Gentse Floraliën. Meer dan eens viel hij in de prijzen. Hiermee ging hij mee in de toenmalige tijdsgeest; vele gegoede eigenaars verzamelden zeldzame gewassen. Onderlinge wedijver om de mooiste culturen en de nieuwste exoten was hen niet vreemd. De Gentse tentoonstellingen kenden in de Hollandse periode (1815-1830) veel succes. Het bezoek van Leopold I, de eerste koning der Belgen, in 1834 maakte baron Alphonse niet meer mee; hij was het jaar voordien op 77-jarige leeftijd overleden. In 1873 werd de eerste van de vijfjaarlijkse Floraliën georganiseerd. 

Erepenning best gekweekte plat 1827  Erepenning best gekweekte plat 1827 front

Ook in Kruishoutem haalde de baron-botanicus meerdere erepenningen bij de ‘Maetschappy van Plant-kunde tot Cruyshautem’, o.a. n.a.v. de kermis in 1827. Ofschoon zijn flora ongetwijfeld van hoge kwaliteit was, zal het voor de jury wellicht niet makkelijk geweest hem om hem géén prijs toe te kennen (medaillon archief Hultheim, foto’s recto verso Carl Delacauw).

De waarde van de floraverzameling van de Wannegemse kasteelheer was indrukwekkend. Twee specialisten hadden bij zijn overlijden vijf dagen nodig om een inventaris te maken van het park, de oranjerie, de serre en van alle fruitbomen. De financiële raming ervan ten bedrage van 22.726 francs oversteeg zowel de waarde van het meubilair (16.439 francs), als van het zilverwerk en juwelen (21.689 francs). Samengeteld met 11.688 francs voor de inheemse bomen, hagen en heesters op het domein evenaarde dit kapitaal de totale waarde van de bibliotheek (31.550 francs). Zijn collectie kwam van zowat alle continenten ter wereld. Het blijft een raadsel hoe hij erin slaagde planten en sierstruiken uit de meest afgelegen plaatsen naar Wannegem te laten overbrengen.

Info bij: HEBBELINCK Katrien, Baron Baut de Rasmon en de ‘jardin pittoresque’ van Wannegem-Lede, tijdschrift Monumenten & Landschappen, november-december 1999, p.21-56.

Zie ook:

 

In den rechten man’. Een eigenaardige naam voor een herberg. En toch, bij de samenkomst van de Beverhoekstraat, Knokstraat en Spilthoorestraat in Kruishoutem bouwde A. De Kimpe in 1900 een hoekhuis, dat er nu nog steeds staat. Volgens opzoekwerk van Rudy Gheysens werd er wellicht tot 1920 een estaminet uitgebaat door maar liefst 7 elkaar opvolgende caféhouders. Maar van waar die naam? Het blijft speculatief. Raoul De Bel kreeg ooit van oudere Kruishoutemnaren te horen: “Er zou bovenop de trapgevel het beeld van een man gestaan hebben met een omhoog gestrekte arm en twee gespreide vingers. De vroegere bewoner zou na WO I bij een verkiezing opgekomen zijn tegen de katholieke partij. Op de verkiezingsdag zou de pastoor in de mis gepreekt hebben dat zij in geen geval op deze partij mochten stemmen. Dit schoot bij de cafébaas in het verkeerde keelgat en hij verkondigde aan iedereen, met twee uitgespreide vingers “ik ben een rechte man” en plaatste dit beeld.”. Volksverzinsel of waarheid? Niet meer te achterhalen. Het geeft trouwens geen uitleg voor de naam van het café in de jaren voordien, maar dat hoeft niet persé een bezwaar te zijn: herbergnamen konden nog al ’s wisselen per uitbater. In elk geval, sowieso een leuk wist-je-datje, indien het juist blijkt te zijn.

In de rechten man anno2000    In de rechten man anno2019

Links: gewezen herberg ‘In de Rechten Man’ april 2000. Rechts: ‘In de Rechten Man’ december 2019 (foto door Els Jacobs - beide foto’s www.inventaris.onroerenderfgoed.be).

Merkwaardig is dat er ook in Lozer - tegen de grens met Ouwegem en Nazareth - ooit een taveerne was met dezelfde naam. En des te merkwaardiger is dat het eveneens een versmallend hoekhuis betrof, bij de samenkomst van de Nazarethsesteenweg en de Boeregemstraat. Ook dit huis staat er nog. De laatste herbergier was Leon Van Daele. Het café was de thuisbasis van de Ouwegemse schuttersmaatschappij d’Hespe. Leon sloot de deur midden de jaren zestig.

de rechte man Lozer

De vroegere estaminet ‘De rechte man’ te Lozer aan het vroegere gemeentelijke grenspunt van Nazareth, Ouwegem en Lozer-Kruishoutem. Vooraan aan de linkerkant van de Boeregemstraat is Nazareth. Verderop links van de Boeregemstraat kom je in Ouwegem. Het vroegere café en de Nazarethsesteenweg bevinden zich op grondgebied Lozer (foto Edwin De Borggraeve maart 2021).

We gaan naar Dentergem. Eén van de dorpstapperijen aldaar heette van 1905 tot 1914 ‘In den rechte man’ en bevond zich - jawel - ook al op de hoek van twee straten, zij het dat hier de zijweg (nu nog steeds) bijna loodrecht op de hoofdbaan uitgaf. In Kruishoutem en in Lozer is de invalshoek van de twee samenkomende straten veel kleiner dan 90°, reden waarom de beide cafés in een versmallende spievorm werden opgetrokken.

In de rechten man Dentergem 1   In de rechten man Dentergem 2

Foto links: de Wontergemstraat in Dentergem. Het hoekhuis rechts is estaminet ‘In den rechte man’. Foto rechts: detail (fotoarchief Eric Bekaert).

Ook in Dentergem kon men de herkomst van deze herbergnaam niet duiden. Misschien bedoelden de caféhouders ermee dat ze hun métier volgens ‘de regels van de kunst’ uitoefenden, m.a.w. dat ze aan hun toog de rechte man op de rechte plaats waren. Of dat ze recht in hun schoenen stonden én recht door zee gingen, wat dan zou stroken met het volksverhaal over de herberg in Kruishoutem. Of de bezoekers van hun etablissement ook rechte mannen waren, kan worden betwijfeld. Bij het buitengaan waren velen van hen waarschijnlijk eerder schuinmarcheerders geworden, letterlijk dan …

Indien een lezer info heeft over deze toch wel merkwaardige herbergbenaming, wil contact opnemen met: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

Info bij:

Kerk Marolle Saint GabrielDe kerk van de Marolle, waarvan de bouw in 1925 werd begonnen door de Paters Passionisten (zie: www.hultheim.be/index.php/kruishoutem/anno-domini/2020/637-18-09-2020-kerk-op-marolle-in-de-steigers) werd ingewijd op 8 augustus 1926. Opvallend: enkele jaren daarvoor - in 1921-1922 - had dezelfde broederorde in Haastrecht (Nederland) ook al een kerk en klooster opgetrokken en gewijd aan diezelfde Sint-Gabriël. En, nog een jaar daarvoor - in 1920 - was de Italiaan Francesco Possenti (1838-1862) als Sint-Gabriël heilig verklaard. Het paste dus in het moment om ook de kerk op de Marolle naar deze net heilig verklaarde te benoemen.

Maar er was een nog duidelijker connectie tussen de Paters Passionisten en Sint-Gabriël.

Francesco Possenti was in zijn jeugd geenszins vroom religieus ingesteld. Hij behoorde - om het zacht uit drukken - eerder tot 'het werelds georiënteerde type'. Hij ging graag op zwier, vertoefde graag op de dansvloer, zat achter de vrouwen aan en ging jagen met rijke jongelui. Hij kwam tot inkeer, toen hij TBC kreeg en zijn oudste zuster stierf aan cholera. Hij werd kloosterling bij - inderdaad - de Paters Passionisten in Morrovalle (Italië). Hij nam de naam aan van de aartsengel Gabriël en voegde er Addolorata (van Smarten) aan toe. Zijn leven werd niet gekenmerkt door grote gebeurtenissen, maar door gebed, overgave en devotie tot de H. Maria en contemplatie over haar smarten bij het lijden van haar zoon, een religieus thema dat we trouwens ook terugvinden bij de OL Vrouw van Bijstandkerk te Lozer en de bijhorende kapel en ommegang der Zeven Weeën. Francesco Possenti, alias broeder Gabriël stierf aan TBC in 1862. Hij werd zalig verklaard door Paus Pius X in 1908. Zijn heiligverklaring door Paus Benedictus XV volgde op 13 mei 1920.

De naam ‘Sint-Gabriëlkerk’ op de Marolle paste dus in de tijdsgeest - de man was 6 jaar voordien heilig verklaard - en steunde op de speciale band die de Paters Passionisten met hem koesterden. In de kerk - enig trouwens in de streek inzake bouwstijl met een rustgevend art-deco interieur - is Sint-Gabriel nog steeds te bewonderen in een prachtig glasraam. Beslist een bezoekje waard.

Zie ook:

  • VERZELE Gaby, VERZELE Jozef en VAN CAUWENBERGHE Johan, De Passionisten en de Marolle: 78 jaar intens samenleven, jaarboek Hultheim 2004, p.202-228.
  • Brochure Open Monumentendag 2008: www.hultheim.be/images/omd_pdf/OMD_2008.pdf

Een grafkelder is een begraafplaats in de ondergrond van een kasteel, een kerk, een kapel of onder een monument. Het is de ultieme bestemming voor de overledenen van vooraanstaande families.

De locatie van de grafkelder van de adellijke familie de Ghellinck d’Elseghem, de vroegere bewoners van het kasteel van Wannegem-Lede, bevindt aan de achterzijde van de Sint-Dionysiuskerk te Lede en wordt uitgelijnd door arduinen paaltjes. Tegen de apsis van de kerk staat een piëtabeeld met op de sokkel het wapenschild van het adellijke geslacht. Bij de begrafenis van een familielid werd de ondergrondse keldertrap vrijgemaakt, na de ceremonie weer met aarde dichtgegooid en werd de kelder vervolgens met struiken beplant of met gras bezaaid.

Grafkelder De Ghellinck Elsegem 1   Grafkelder De Ghellinck Elsegem 2
(foto links Edwin De Borggraeve - foto rechts Chris Vanhoutteghem - info grafkelder Roland Broekaert)

 

Maar hoe ziet de ondergrondse crypte te Lede eruit ? Welnu, zeer sober; een middengang met rechts en links nissen waarin de lijkkisten zich bevinden. De gewelven van de gang en van de nissen zijn licht gebogen uitgemetseld in rode baksteen. Wegens respect voor privacy toont Hultheim geen foto’ van individuele nissen.

Zie ook:

 

Ja hallo ! De Heem- en Geschiedkundige Kring Hultheim schrok zich toch even een hoedje bij het lezen van onderstaande krantentitel !

Zingem desnoods liever bij Oudenaarde dan bij Kruishoutem

Onze Kruisemse hartslag werd ietwat rustiger, toen bleek dat het een editie betrof van het liberale weekblad ‘Volksvrijheid’ van 8 maart 1975 - meer dan 40 jaar geleden - een kleine twee jaar voor de laatste grootschalige fusieronde. Door de fusie van 1977 kwamen Kruishoutem, Marolle, Lozer (voordien bij Huise), Wannegem-Lede (bestuurlijk reeds bij elkaar sinds 1810) en Nokere te samen. Ook Ooike en Mullem kwamen even in het Kruishoutemse vizier, maar gingen over naar respectievelijk Wortegem-Petegem en Oudenaarde.

En wat met Zingem? Een politieke deal weekte Lozer los van Huise, dat samen met Ouwegem bij Zingem kwam. Ook Zingem wou uiteraard zijn gemeentelijke horizon verbreden: “Zoals men weet, heeft burgemeester Martin De Smet met akkoord van alle raadsleden het fusievoorstel als volgt geformuleerd: de gemeente Zingem wenst een fusie aan te gaan met Huise (uitgezonderd de wijk Lozere), Ouwegem, Asper en Mullem. Hierbij wenst de gemeente graag de wijken Heuvel en Axelwalle, die behoren tot de vroegere gemeente Heurne, te zien opgenomen worden in de fusie. De naam van de nieuwe gemeente zou Zingem worden.” (Volksvrijheid - 8 maart 1975, p.1). Men dacht zelfs even eraan om ook Nederzwalm binnen te rijven. Asper en Mullem zouden uiteindelijk opgaan in respectievelijk Gavere en Oudenaarde. 

Volksvrijheid 1975 fusie

Hoe stond de Zingemse burgemeester tegenover een fusie met Kruishoutem? Citaat uit het blad ‘Volksvrijheid’ van 8 maart 1975, p.4: “Burgemeester De Smet liet opmerken dat de gemeente Zingem geen enkele binding heeft met het elf kilometer verder gelegen Kruishoutem en gaf te kennen dat Zingem dan nog liever samengaat met de stad Oudenaarde dan te worden samengevoegd met de gemeente Kruishoutem.”. Dit is duidelijke taal. In 1975. Tijd brengt raad. Geesten moeten rijpen. Dat deden ze.

44 jaar na dit krantenbericht was Kruisem een feit, een fusie met respect voor de 9 dorpskernen en met - waar mogelijk - overkoepelende activiteiten. Enkele voorbeelden: Kruisemloop, Kruisem Verlicht, de kunstenaarswandeling Davidsfonds ‘Langs Kruisemse wegen’, tweede editie PA SS, de co-concerten Harmonie Zingem en Fanfare Nokere, enz … Kortom, Kruisem zit op kruis(em)snelheid !

Zie ook:

jailhouse rock

U dacht dat onze voorouders doetjes waren? Neen dus. 120 jaar geleden mocht een Kruishoutemnaar het gaan uitzingen in de Nieuwe Wandeling: “Rechtbank van Gent – Zekere Van Simays, die op 28 april in een twist te Kruyshoutem den genaamden Vanden Eede het linkeroog had uitgeslagen, werd vrijdag verwezen tot een maand gevang en 1308 fr. 75 vergoeding te betalen aan het slachtoffer” (Het Nieuws van den dag - 14.07.1901)